على محمدى خراسانى

484

شرح مكاسب (فارسى)

خاصّى مىبافتند ) و جوالق ( معرّب جوال در فارسى است ) وزن كرده و خريدارى مىكند سپس مىگويد : بابت ناسية يا جوال يك پيمانه يا بيشتر كم كن ، آيا چنين معامله‌اى جايز است ؟ حضرت فرمود : اگر وزن آن ظروف مخصوص را مىداند بايد همان مقدار كم كند و اگر نمىداند اشكالى ندارد البته اگر تراضى بكنند « 1 » باز سخن از تراضى است و جلوى اطلاق را مىگيرد . قوله : ثمّ انّ : در موثّقهء حنّان جملهء اوّل اين بود كه : « ان كان يزيد و ينقص فلا بأس ، » در اين اين جمله سه احتمال وجود دارد : 1 - مراد زيادى و نقصان در مقدار مُنْدر و منها شده در شخص معامله باشد يعنى در شخص فلان معامله‌اى كه كردى و ظرفهاى روغنى خريدارى كردى كلّ مقدارى كه تخمين زده و بابت كلّ ظروف و مشكها كم كرديد ، هم زيادتر از وزن واقعى ظروف باشد ( وزن واقعى دو كيلو است ولى چهار كيلو منها شده ) و هم كمتر از آن باشد ( وزن واقعى شش كيلو است و مقدار منها شده چهار كيلو ) و اين تناقض آشكار است كه هم زيادتر باشد و هم همزمان و در شيئى و احد كمتر باشد و لذا ناچار بايد واو را به معناى « اوْ » بگيريم يعنى يزيد او ينقص كه مراد اين است كه علم به زياده و نقصان نداريم و مجرّد احتمال است كه شايد زيادتر از وزن واقعى باشد و شايد كمتر باشد اى يحتمل الزيادة النقصان 2 - مراد زياده و نقصان باشد در مقدار اسقاط شده در شخص معامله منتها نه نسبت به مجموع ظروف بلكه منظور اين است كه مقدرا مُنْدَر نسبت به بعضى از ظروف زيادتر از وزن واقعى آنها است ( ظروف ، كوچكتر و وزنشان كمتر است ) و نسبت به بعضى ديگر از ظروف كمتر از وزن واقعى آنها است ( ظرفها ، بزرگتر و وزنشان بيشتر است ) بنابر اين « واو » به معناى خودش است يعنى مقدار مُندر هم زيادتر است و هم كمتر ولى هر كدام نسبت به بعضى از ظروف . 3 - مراد زياده و نقصان در مقدار استثناء شده در نوع مقدار مُندر و در نوع ظروف

--> ( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 273 ، باب 20 . حديث سوّم .